1 / 11

Tema br. 12 Struktura i politika na stopanska struktura vo Republika Makedonija

Tema br. 12 Struktura i politika na stopanska struktura vo Republika Makedonija. Primeneta ekonomika Praven fakultet - Skopje. Sodr`ina. I 1. Poim i zna~ewe na stopanskata struktura 2. Tehnolo{kiot progres i drugi faktori na strukturni promeni 3. Stopanska struktura spored dejnosti

alyssa
Download Presentation

Tema br. 12 Struktura i politika na stopanska struktura vo Republika Makedonija

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. Tema br. 12Struktura i politika na stopanska strukturavo Republika Makedonija Primeneta ekonomika Praven fakultet - Skopje

  2. Sodr`ina I 1. Poim i zna~ewe na stopanskata struktura 2. Tehnolo{kiot progres i drugi faktori na strukturni promeni 3. Stopanska struktura spored dejnosti 4. Nacionalna klasifikacija na dejnostite 5. Strukturata i nejzinite promeni vo Makedonija

  3. Poim i zna~ewe na stopanskata struktura • Pokraj sektorite na sopstvenosta, ekonomijata se prou~uva i spored dejnostite; • So prou~uvawe na dejnostite na edna ekonomija se zapoznavaat nejzi-nite op{ti karakteristiki • Poimot ekonomija zna~i vkupna ekonomska aktivnost {to se ostva-ruva vo dejnostite i grankite koi se me|usebno tesno povrzani i zavisni • Pod poimot struktura se podrazbira sostavot na ekonomijata, odnosno u~estvoto i zastapenosta na oddelni sektori, dejnosti i granki vo vkupnata ekonomija • Kako procentualen sostav na ekonomijata, nejzinata struktura mo`e da se analizira preku: • Procentot na u~estvo na grankite i dejnostite vo sozdavaweto na BDP • Procentot na u~estvo na vrabotenite vo dejnostite i grankite • Procentot na alokacijata na osnovnite sredstva vo dejnostite i grankite • Strukturni promeni se menuvaweto na strukturata na dejnostite vo edna ekonomija, t.e. promenata na agregatnata ponuda po vid na p/di i ..

  4. Tehnolo{ki promeni i drugi faktori na strukturnite promeni • Tehnolo{kiot progres e osnoven faktor na promenata na stopanskata struktura • Tehn. progres ne se slu~uva ednakvo i istovremeno vo site dejnosti i granki; tamu kade ima primena na novi nau~ni i tehnolo{ki otkritija tie dejnosti i granki se razvivaat pobrzo, a drugite zaostanuvaat • “Tehnolo{ki revoluci” pretstavuvaat fundamentalni nau~ni otkri-tija (parna ma{ina, elektri~na energija, motori so vnatre{no sogo-ruvawe, informatika), po koi doa|a do promena na celokupnite eko-nomski sistemi • Posebno bitni se tehnolo{kite promeni vo koristeweto energensite • Drugi faktori na strukturni promeni se: • Promeni vo vkusovite na potro{uva~ite; • Ugleduvaweto na drugi (vo stranstvo) – demonstracionen efekt; • Socijalno-ekonomski promeni • Promeni vo na~inot na koristeweto na prirodnite uslovi i pogodnosti; • Faktori od op{testvena priroda: vojni, revolucii, osamostojuvawe i tn.

  5. Stopanskata struktura spored dejnosti • Za analiza na stopanskata struktura se pravat podelbi spored razli~ni aspekti. • Edna podelba e spored dejnostite: • 1. primarni dejnosti – direktno dejstvuvawe vrz prirodata  zemjode-lie, {umarstvo, rudarstvo, vodostopanstvo ribarstvo • 2. sekundarni dejnosti – prerabotka na surovinite od prirodata  pre-rabotuva~ka industrija, grade`ni{tvo i zanaet~istvo • 3. tercijarni dejnosti (uslugi) – promet na proizvodi i uslugi  trgo-vija, soobra}aj, bankarstvo, obrazovanie, zdravstvo, informacii i tn. • Kaj nerazvienite dr`avi diminiraat primarnite, kaj (po)razvienite dominiraat sekundarnite, a kaj visoko razvienite tercijarnite dejnosti; taa zakonomernost va`i i kako fazi na razvoj na 1 dr`ava • Istata zakonomernost se odnesuva i na u~estvoto na vrabotenite • Vo Makedonija, po II Sv. vojna, primarniot sektor sozdaval nad 40% od OP i vrabotuval nad 60% od rab. sila, a vo ’90 sozdaval 18% od OP i 15-20% od rab. sila. Kaj drugite dejnosti e obratno, no ne dovolno kaj tercijarniot sektor – Mak. e nedovolno razviena zemja

  6. Nacionalna klasifikacija na dejnostite • Vo novata Nacionalna klasifikacija na dejnostite vo Makedonija od 1998 g, koja e usoglasena so drugite dr`avi, prva promena e napu{taweto na podelbata na stopanski i nestopanski dejnosti  site dejnosti u~estvuvaat vo sozdavaweto na BDP • Novata klasifikacija e usoglasena so me|unarodnata standardna klasifikacija i so klasifikacijata koja se primenuva vo EU. • Spored nea, vkupnata ekonomska aktivnost e podelena na sektori, koi ponatamu se podeleni na oddeli, koi se podeleni na grupi, pa na klasi, koi se na kraj podeleni na potklasi • Postojat 17 sektori, a bitni razliki se: • Izdvojuvawe na ribarstvoto od zemjodelstvoto • Dekomponirawe na industrijata, od koja se odvoeni rudarstvoto i energetikata, a kako industrija ostanuva samo prarbotuva~kata ind. • Posebno mesto imaat uslugite, od koi golem del porano se smetaa nestopanski dejnosti • Postoi problem na sporedb na podatocite po novata i starata klasi.

  7. Struktura i nejzinite promeni vo Makedonija • Osnovna strukturna promena vo ekonomijata na Makedonija do 1990 e namaluvawe na procentualnoto u~estvo na zemjodelstvoto (proces na deagrarizacija) so ednovremen porast na u~estvoto na industrijata (proces na industrijalizacija) • Vo ’50-te g. zemjodelieto u~estvuvalo so okolu 40% vo sozdavaweto na OP a industrijata pod 20%, a vo ’80-te g, sostojbata e obratna, iako edovreme-no rastele apsolutnite iznosi i na dvete dejnosti • Vo ’90-te godini doa|a do razli~na struktura, no ne kako rezultat na porastot na zemjodelstvoto, tuku zaradi golemo opa|awe na industrijata • Vo tekot na ’90-te godini stopanskata struktura na Makedonija se promenuva pod vlijanie na pove}e fakori: tranzicija, prifa}awe na tehnolo{ki inovacii, op{ti uslovi i tn.

  8. Politika na stopanska struktura i ulogata na dr`avata • Politikata na stopanska struktura pretstavuva zbir od merki i instrumenti so koi dr`avaat vlijae vrz formiraweto na stopanskata struktura vo posakuvana nasoka • Kaj pazarnite ekonomii prvenstven faktor na odreduvawe na stopans-kata struktura e pazarot; opredeluvaweto koi dejnosti i granki }e bidat zastapeni vo ekonomskata aktivnost, vo osnova, se opredeluva pod vlijanieto na ponudata i pobaruva~kata, t.e. pazarnite signali • Vo site porane{ni socijalisti~ki zemji (i vo Makedonija) stopanska-ta struktura se opredeluvala plannski, no kaj site taa ostanala suboptimalna. • Niedna ekonomija ne mo`e da gi zadovoluva site svoi potrebi samata, pa zatoa strukturata na sekoja ekonomija treba da se bazira na toa kade postojat relativni (komparativni ili konkurentni) prednosti • Pri pottiknuvaweto treba da se po~ituva proekten pristap, t.e. da se pottiknuvaat uslovite za profitabilnost na oddelni dejnosti i granki, a ne da se vr{i selekcija na “dobri” i “lo{i” dejnosti i gran.

  9. Formirawe nova stopanska struktura na Makedonija • Od po~etokot na ’90-te godini stopanskata struktura na Makedonija se nao|a vo proces na temelni strukturni promeni, koi se odnesuvaat na karakterot na sopstvenosta, upravuvaweto so firmite i nivnite proizvodni programi • Postoe~kata struktura nasledena od prethodniot period e razgradena, no s# u{te ne dovolno • Modernizacijata na stopans-kata struktura na Makedonija treba da se izvr{i vo nared-niot period kako uslov na ekonomski progres

  10. Usoglasenost i disproporcii vo ekonomskata struktura • Osnovna karakteristika koja se pretpostavuva za edna stopanska struktura e usoglasenosta na odnosite me|u oddelnite dejnosti i granki; • Strukturata treba da pretstavuva odraz na objektivni ekonomski pri~ini (ceni na faktorite, profitabilnost na oddelni dejnosti i tn), a ne na subjektivni `elbi na politi~arite • Vo porane{niot (socijalisti~kiot) period vo Makedonija stopanska-ta struktura bila izgdraduvana pred s# vrz osnova na `elbite i ideo-logijata, kako i vrz osnova na odnosite na silite vo Federacijata • Takvata politika sozdava struktura vo koja postojat disproporcii vo agregatnite ponuda i pobaruva~ka • Merki za re{avawe na disproporciite se: • Na kratok rok: uvoz (na ona {to nedostasuva) i izvoz (na vi{okot) • Na dolg rok: preku izgradba na novi i modernizacija na postojni kapacite • Liberalizacija za osloboduvawe na dejstvuvawe na pazarot i “horizontalno” (nediskriminatorsko) pottiknuvawe od dr`avata

  11. Principi na politikata na stopanska struktura • Ekonomskata politika za sozdavawe adekvatna stopanska struktura treba da se bazira na slednite principi: • Komplementarnost (nadovrzuvawe)  {to zna~i vodewe smetka za faktot deka dejnostite i grankite se direktno povrzani i me|usebno zavisni; politikata treba da obezbedi sinhroniziran (usoglasen) razvoj na povrzanite dejnosti i granki • Akcesornost (dopolnuvawe)  {to zna~i vodewe smetka za toa deka sekoja dejnost pretstavuva del od deloven sinxir (lanec) na formiraweto dodadena vrednost • Diverzifikacija (raznorodnost)  {to zna~i nao|awe pravilen balans na toa kolku }e postoi koncentriranost a kolku raznorodnost na dejnostite i grankite • Klastering (vgrozduvawe)  {to zna~i deka razvojot na povrzani iako razli~ni dejnosti e pobrz dokolku tie dejstvuvaat kako celina vo nastapot (na pazarot i pri lobiraweto pred nositelite na ekonomskata politika) • Proekten pristap • Izvozna orientacija

More Related