1 / 95

Prof. Dr. Süleyman KODAL kodal@agri.ankara.tr

ZYS 304 SULAMA Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ziraat Mühendisliği Lisans Programı 6. Yarıyıl. Prof. Dr. Süleyman KODAL kodal@agri.ankara.edu.tr. SULAMA DERSİNİN İÇERİĞİ. Giriş (1. hafta) Sulama Sistemleri (2. hafta) Toprak-Bitki-Su İlişkileri (3.-4. hafta)

hilda-horne
Download Presentation

Prof. Dr. Süleyman KODAL kodal@agri.ankara.tr

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. ZYS 304SULAMAAnkara Üniversitesi Ziraat FakültesiZiraat Mühendisliği Lisans Programı6. Yarıyıl Prof. Dr. Süleyman KODAL kodal@agri.ankara.edu.tr

  2. SULAMA DERSİNİN İÇERİĞİ • Giriş (1. hafta) • Sulama Sistemleri (2. hafta) • Toprak-Bitki-Su İlişkileri (3.-4. hafta) • Bitki Su Tüketimi ve Sulama Suyu İhtiyacı(5.-6.-7. hafta) • Arazinin Sulamaya Hazırlanması (8. hafta) • Sulama Yöntemleri(9. hafta) • Salma sulama yöntemi(9. hafta) • Tava sulama yöntemi(10. hafta) • Uzun tava sulama yöntemi(10. hafta) • Yağmurlama sulama yöntemi(11. hafta) • Damla sulama yöntemi(11. hafta) • Ağaç altı mikro yağmurlama sulama yöntemi(11. hafta) • Sulama Suyu Kalitesi ve Sorunlu Topraklar(12. hafta) • Drenaj(13.-14. hafta)

  3. 3. BÖLÜMTOPRAK-BİTKİ-SUİLİŞKİLERİ

  4. Sulama yönünden önemli bazı toprak özellikleri • Toprak fazları • Katı (toprak taneleri) • Sıvı (toprak suyu) • Gaz (toprak havası) • Toprak bünyesi : Toprak tanelerinin büyüklük dağılımı • Kil (< 0.002 mm) • Mil (0.002 - 0.05 mm) • Kum (0.05-2 mm)

  5. Toprak bünye sınıfları • S, LS, SL, L, SiL, Si, SCL, CL, SiCL, SC, SiC, C • Toprak yapısı : Toprak tanelerinin dizilişi ve gruplar halinde kümeleşme biçimi • Taneli (teksel) yapı : Ped yoksa • Kümeli (agregat şeklindeki) yapı : Ped varsa

  6. Toprak yapısı

  7. TOPRAK, SU VE HAVA

  8. AĞIRLIK (g) HACİM (cm3) GAZ (hava) Wg Vg Ve SIVI (su) Ww Vw W V KATI (toprak zerresi) Ws Vs n = 100 (Ve / V) Gs = γs / γw = Ws / Vs γw = Ws / Vs e = 100 (Ve / Vs) γt = Ws / V S = 100 (Vw / Ve) •Özgül ağırlık (Gs), hacim ağırlığı (γt), porozite (n), gözenek oranı (e), doyma derecesi (S)

  9. % 25 % 40 ETKİLİ KÖK DERİNLİĞİ KÖK BÖLGESİ % 25 % 30 % 25 % 20 % 25 % 10 Sulama suyu uygulanacak toprak derinliği • Etkili kök derinliği • Etkili toprak derinliği • Bu iki değerden hangisi küçük ise, o değer sulama suyu uygulanacak toprak derinliğini verir. ALINAN SU

  10. Toprak nemi ifade biçimleri • Kuru ağırlık yüzdesi cinsinden ifade • Hacim yüzdesi cinsinden ifade • Derinlik cinsinden ifade • Toprak rutubet gerilimi (tansiyon) cinsinden ifade (atm, b, kg/cm2, m, cm, pF) Pw = 100 (Ww / Ws) = 100 (W - Ws) / Ws Pv = 100 (Vw / V) = Pw (γt / γw) = Pw γt d = (Pw / 100) γt D

  11. TRG SABİTE 0 atm DN SIZAN SU 1/10-2/3 atm (1/3 atm) TK KULLANILABİLİR SU KSTK 7-40 atm (15 atm) SN HİGROSKOPİK SU 10 000 atm FK Toprak nemi sabiteleri

  12. İZİN VERİLEN TÜKETİM Derine sızan su (cazibe suyu, yerçekimi suyu) DOYMA NOKTASI (DN) DN TARLA KAPASİTESİ (TK) TK İVT (p, %) STK = Su tutma kapasitesi (kullanılabilir toprak nemi, yarayışlı su) KRİTİK SEVİYE (KS) STK STRES SOLMA NOKTASI (SN) SN FIRIN KURU (FK) FK Kullanılamayan su Kullanılabilir toprak suyu (STK) ve izin verilen tüketim (İVT)

  13. EVAPOTRANSPİRASYON (ET) TK MR: TK’de İVT KS SN (2) AŞIRI YAĞIŞ MEVCUT RUTUBET (MR) DN TK Derine sızar İVT KS STRES SN (1) Toprak nemi doyma noktasında Toprak nemi tarla kapasitesinde

  14. ETa = ETm ETa = ETm TK TK MR: TK-KS arasında MR: TK-KS arasında KS KS SN SN (4) (3) Toprak nemi azalıyor

  15. ETa = ETm ETa < ETm SULAMA ? SULAMA ? TK TK KS MR: KS’de KS Stres MR: KS’nin altında SN SN (5) (6) Toprak nemi kritik seviyede

  16. ETa < ETm ETa = 0 BİTKİ SOLAR SULAMA ? SULAMA ? TK TK KS KS Stres STRESS MR: KS’nin altında MR: SN’da SN SN (8) (7) Toprak nemi kritik seviyenin altında

  17. MR KS’de iken sulama yapılırsa ETa = ETm ETa = ETm SULAMA SULAMA Ne zaman? Ne kadar? TK TK MR: TK-KS arasında MR: KS’de iken KS KS SN SN (9) (10) Sulama yapılırsa

  18. ETa = ETm SULAMA Ne kadar? TK MR: TK’ne gelene kadar KS SN (11) Tarla kapasitesine kadar sulama suyu

  19. Toprak örneklerinin alınması 0 cm 30 cm 60 cm 90 cm 120 cm Bozulmamış örnek alma kabı 150 cm

  20. Bozulmamış toprak örneklerinden • Tarla kapasitesi ve hacim ağırlığı • Bozulmuş toprak örneklerinden • Toprak bünyesi, solma noktası, toprak tuzluluğu (elektriksel iletkenlik ya da tuz yüzdesi) • Profillerin incelenmesinden • Etkili toprak derinliği

  21. Toprak neminin ölçülmesi 1) Gravimetrik yöntem W - Ws Pw = 100 Ws

  22. 2) Tansiyometre Lastik tapa Saydam boru Vakum göstergesi Seramik uç

  23. Tansiyometre kalibrasyon eğrisi Pw (%) Tansiyometre okumaları (mb)

  24. 3) Nötron yöntemi Sayaç Alüminyum (PVC) tüp Kablo Radyoaktif madde (Am + Be)

  25. Pv (%) Sayım oranı (sayaç okuması/standart okuma) Nötronmetre kalibrasyon doğrusu

  26. 4) Elle kontrol yoluyla tahmin • Toprak örneğinin rengi • Avuçta bıraktığı ıslaklık • Top oluşturma durumu • Sicim - şerit oluşturma durumu

  27. Toprakta suyun hareketi • Doymuş toprak koşullarında • Yerçekiminin etkisi ile • Basınç yükünün yüksek olduğu noktadan basınç yükünün düşük olduğu noktaya doğru • Doymamış toprak koşullarında • Kapilar kuvvetler ve yerçekiminin etkisi ile • TRG’nin düşük olduğu noktadan yüksek olduğu noktaya doğru (Nemin yüksek olduğu noktadan düşük olduğu noktaya doğru)

  28. SULAMA SUYU Doyma noktası Çok ıslak Yerçekimi ile aşağı doğru nem hareketi Islak D TK civarı Nem hareketi yok TK’den düşük • Sulama sırasında

  29. • Sulamadan sonra BUHARLAŞMA BÖLGESİ Nem hareketi yukarı doğru 10-15 cm ASIL KÖK BÖLGESİ Nem hareketi köklere ve yukarı doğru 45 cm İKİNCİ DERECE KÖK BÖLGESİ Nem hareketi köklere ve aşağı doğru 90 cm KÜÇÜK KÖK BÖLGESİ Nem hareketi köklere doğru

  30. • Suyun köklere doğru hareketi - Su hareketi kılcal köklere doğrudur - Kılcal kökler nemin yüksek olduğu noktaya doğru uzayarak suya ulaşırlar

  31. Toprağın su alma hızı • Su alma (infiltrasyon) : Suyun, yüzeyden toprak içerisine girmesi (mm, cm) • Su alma hızı (infiltrasyon hızı) : Birim zamanda toprak içerisine giren su miktarı (mm/h, cm/h)

  32. Su alma hızına etkili faktörler • Toprak bünyesi • Toprağın yapısı • Toprakta mevcut nem miktarı • Toprağın işlenme durumu • Toprak yüzeyindeki su yüksekliği • Topraktaki tuzların cinsi ve miktarı

  33. Su alma hızının ölçülmesi • Çift silindir infiltrometre ölçmeleri (Karık dışındaki tüm sulama yöntemleri için) • Karıklara giren ve çıkan suyun ölçülmesi (Karık sulama yöntemi için)

  34. Çift silindir infiltrometre ölçmeleri 10-15 cm 40 cm 15-29 cm 20-25 cm 40 cm

  35. Karıklara giren ve çıkan suyun ölçülmesi TAMPON KARIK II. İSTASYON DENEME KARIĞI TARLABAŞI KANALI DRENAJ KANALI I. İSTASYON TAMPON KARIK 30-60 m TARLABAŞI KANALI SİFON ORİFİS DENEME KARIĞI HACMİ BİLİNEN KAP

  36. 4. BÖLÜMSULAMA SUYU İHTİYACI

  37. YAĞIŞ SULAMA SUYU KÖK BÖLGESİ

  38. BİTKİ SU TÜKETİMİ, EVAPOTRANSPİRASYON (ET)

  39. SULAMA SUYU YAĞIŞ • Bitki su tüketimi • Etkili yağış • Sulama randımanı KÖK BÖLGESİ

  40. Bitki su tüketimi(Evapotranspirasyon) • Bitki su tüketimi = Toprak yüzeyinden olan buharlaşma (evaporasyon) + Bitki yapraklarından olan terleme (transpirasyon) • Kısa periyotlu bitki su tüketimi : Günlük, haftalık, on günlük • Uzun periyotlu su tüketimi : Aylık, mevsimlik

  41. BİTKİ SU TÜKETİMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER 1. İKLİM FAKTÖRLERİ 2. TOPRAK FAKTÖRLERİ 3. BİTKİ FAKTÖRLERİ -Solar radyasyon (güneş ışınları şiddeti) -Sıcaklık -Bağıl nem -Rüzgar -Güneşlenme süresi -Gündüz saatleri -Toprak nemi -Toprağın işlenme durumu -Bitki örtüsü -Bitki cinsi -Gelişme devresi -Büyüme mevsimi

  42. Bitki su tüketiminin saptanması • Doğrudan ölçme yöntemleri • İklim verilerinden tahmin yöntemleri - Kıyas Bitki . Yonca(USDA-SCS) . Çayır bitkileri(FAO) Kıyas bitki su tüketimi (FAO) “8-10 cm yüksekliğinde, yeknesak boylu, etkili büyüyen, yeterli sulanmış, çayır bitkileri ile kaplı geniş alandaki su tüketimi” ET = kc ETp ET = kc ETo

  43. Kıyas bitki su tüketimi tahmin yöntemleri (FAO) • Penman-Monteith • Kap buharlaşması • Blaney-Criddle

  44. Bitki katsayısı Tek yıllık bitkilerde • 1. devre (başlangıç devresi) : Ekim-dikim tarihi - % 10 örtü kc minimum ve sabit • 2. devre (ilk gelişme devresi) : % 10 örtü - maksimum örtü kc minimumdan maksimuma artış gösterir • 3. devre (orta devre) : Maksimum örtü – olgunlaşma başlangıcı kc maksimum ve sabit • 4. devre (son devre) : Olgunlaşma başlangıcı – hasat kc maksimumdan belirli değere azalır

  45. Sulama randımanı • Transpirasyon randımanı : • Su iletim randımanı : • Su uygulama randımanı : • Su depolama randımanı : • Su dağıtım randımanı : • Bitki su kullanım randımanı : • Toplam sulama randımanı : Wf Ec = 100 Wr Ws Ea = 100 Wf E = EcEa

  46. Etkili yağış • Etkili yağış : Düşen yağışın bitkinin yararlandığı kısmı • Düşen yağış 25 mm’den az olduğunda ; • Düşen yağış 25 mm’ye eşit ve fazla olduğunda ; Etkili yağış = Düşen yağış Etkili yağış < Düşen yağış

  47. Sulamaya başlanacak toprak nemi düzeyi TK dn SB KSTK SN Ry = % 50 Yüzey sulama yöntemleri Ry = % 50 Yağmurlama sulama yöntemi Ry = % 30 Damla sulama yöntemi Ry = % 40 Ağaç altı yağmurlama sulama yöntemi TK – SB Ry = TK – SN

  48. Her sulamada uygulanacak sulama suyu miktarı • Net sulama suyu miktarı : - KSTK yüzde (%) cinsinden verilmişse ; - KSTK derinlik (mm) cinsinden verilmişse ; • Toplam sulama suyu miktarı - Tarlabaşında ; - Su kaynağında ; (TK-SN) Ry dn = γt D 100 dn = dk D Ry dn dt = Ea dn dt = EaEc

  49. Sulama aralığı Sistem kapasitesi dn SA = ET A dt Q = 3.6 T

  50. Sulama zamanının planlanması • Sulama zamanının planlanması : Sulamanın yapılacağı zaman ve uygulanacak sulama suyu miktarının saptanması • Sulama zamanının planlanması yöntemleri - Fenolojik gözlemler - Toprak neminin elle kontrolü yoluyla tahmin - Toprak neminin ölçülmesi - Bitki su tüketiminden yararlanma

More Related