1 / 45

Profilaktyka onkologiczna w stomatologii- profilaktyka pierwotna

WCZESNE WYKRYWANIE NOWOTWORÓW USUWANIE ZĘBÓW W ŚWIETLE PROFILAKTYKI NOWOTWOROWEJ Kamila Feja Martyna Mierzwa. Profilaktyka onkologiczna w stomatologii- profilaktyka pierwotna.

mareo
Download Presentation

Profilaktyka onkologiczna w stomatologii- profilaktyka pierwotna

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. WCZESNE WYKRYWANIE NOWOTWORÓWUSUWANIE ZĘBÓW W ŚWIETLE PROFILAKTYKI NOWOTWOROWEJKamila Feja Martyna Mierzwa

  2. Profilaktyka onkologiczna w stomatologii- profilaktyka pierwotna Niedopuszczenie do powstawania nowotworów poprzez eliminowanie czynników ryzyka Czynniki ryzyka: Palenie tytoniu Nadużywanie alkoholu i używek Zła higiena jamy ustnej Niedobory pokarmowe (niskie stężenie Fe, braki prowitamin i witamin, szczególnie wit. A, C, E, beta-katotenu, ryboflawiny) Przewlekłe urazy Długotrwałe zapalenia Infekcje wirusowe (herpes simplex) Zmiany popromienne tkanek Niektóre związki chemiczne Zaburzenia immunologiczne- zespół Plummera-Vinsona (achlorhydria, niedokrwistość z niedoboru Fe) Stany przednowotworowe

  3. Profilaktyka onkologiczna w stomatologii- profilaktyka pierwotna 2. Wykrywanie i prawidłowe leczenie stanów przedrakowych 3. Szerzenie oświaty zdrowotnej (przekonanie chorych o skutkach nałogu palenia tytoniu oraz o możliwych następstwach zaniedbywania stanu uzębienia i higieny jamy ustnej)

  4. Profilaktyka onkologiczna w stomatologii- profilaktyka wtórna • Wczesne wykrywanie nowotworów • Natychmiastowe i prawidłowe leczenie • Kontrola i opieka po leczeniu

  5. Stany przednowotworowe Zwyrodnienie i rozrost naskórka (nabłonka) oraz zmiany w obrębie tkanki łącznej Podział ze względu na umiejscowienie: • Skóra: skóra pergaminowa barwnikowa, rogowacenie starcze, róg skórny, dermatozy, blizny, choroba Bowena, zmiany barwnikowe, zmiany popromienne. • Wargi: zapalenie warg gruczołowe, zapalenie warg śródmiąższowe, rogowacenie czerwone Queyrat, brodawczaki, owrzodzenia. • Błona śluzowa: rogowacenie białe, brodawczaki, owrzodzenia, liszaj płaski Wilsona, zespół Plummera-Vinsona.

  6. Skóra pergaminowa barwnikowa (xeroderma pigmentosum) • Dyskeratoza pigmentowa skóry występująca od dzieciństwa, • Większa odczynowość (m.in. na promienie ultrafioletowe), • Zmiany dotyczą nieosłoniętej skóry twarzy i kończyn górnych- plamiste, różowe i brązowe przebarwienia z nadmiernym rogowaceniem i złuszczaniem, • Zmiany prowadzą nieuchronnie do wieloogniskowych raków skóry (najczęściej kolczystokomórkowych), • Chorzy umierają ok. 20 r.ż. (osłona przed światłem słonecznym oraz usuwanie zmian, jedynie nieznacznie opóźniają rozwój choroby).

  7. Rogowacenie starcze (keratosis senilis) • Miejscowe zwyrodnienie skóry, któremu towarzyszy nadmierne i nieprawidłowe rogowacenie naskórka, • Powstają na skórze najbardziej narażonej na działanie wpływów atmosferycznych (twarz, ręce) w postaci pojedynczych lub mnogich ognisk wyniosłych ponad skórę, o powierzchni chropowatej, barwie brunatnej, łatwo łuszczących się, • W 20% przypadków prowadzi do raka kolczystokomórkowego, na podłożu zmian powstaje na skórze rak wieloogniskowy (carcinoma multicentricum). • Leczenie- wycięcie ognisk rogowacenia i zszycie, -unikanie nasłonecznienia i ochrona skóry przed wpływami atmosferycznymi -maści ochronne (natłuszczające), wit.A.

  8. Róg skórny (cornu cutaneum) • Powstaje na skutek znacznego, ograniczonego rogowacenia skóry w obrębie twarzy i głowy (dość często nos i małżowina uszna), • Wyniosły twardy guzek, łatwo ulegający oderwaniu od podstawy, • W ok.10% podstawa rogu skórnego wykazuje necieczenie nowotworowe (rak kolczystokomórkowy), • Leczenie- usunąć z odpowiednim marginesem zdrowych tkanek (wokół i w głąb)

  9. Dermatozy • Przewlekłe zapalenia skóry, prowadzące do zmian zanikowych z jednoczesnym nadmiernym rogowaceniem, wysychaniem, przebarwieniami i zmianami troficznymi, do owrzodzeń włącznie, • Dermatozy zawodowe (np. arsenowe) oraz popromienne, • Najczęściej rozwija się rak kolczystokomókowy, przerzuty późno, • Podłożem do rozwoju nowotworu są również: przewlekłe stany zapalne o charakterze tocznia, owrzodzenia kiłowe, długotrwałe przetoki skórne towarzyszące przewlekłym zapaleniom kości • Leczenie- wycięcie zmian

  10. Blizny • Blizny popromienne i pooparzeniowe narażone na przewlekłe drażnienie, jak również długotrwałe owrzodzenia i stany zapalne mają potencjalną zdolność do zezłośliwienia, • Rak rozwija się zwykle po wielu latach (20-30), najczęściej kolczystokomórkowy, rzadziej wrzecionowatokomórkowy, wyjątkowo mięsakorak, • Leczenie- profilaktyczne usuwanie blizn, szczególnie w miejscach narażonych na stałe drażnienie

  11. Choroba Bowena (morbus Boweni, carcinoma intraepidermale, carcinoma in situ) • Rzadko - 3-4% raków skóry, • Śródnaskórkowa postać raka kolczystkomórkowego • Pojedyncze ognisko o nieregularnych granicach, koloru brązowoczerwonego, • Wygląd wykwitów mało charakterystyczny, • Brak przerzutów do węzłów chłonnych, • Nacieczenie skóry -zmiana ch.Bowena w inwazyjną postać raka • Zmiany dotyczą głównie skóry tułowia, rzadziej twarzy, • O rozpoznaniu decyduje badanie histologiczne, • Leczenie- doszczętne wycięcie zmiany - krioterapia

  12. Znamię barwnikowe (naevus pigmentosus) • Tylko niektóre postacie znamion usposabiają do przemiany w czerniaka, np. znamię brzeżne (marginalis), śródnaskórkowe (intraepidermalis), mieszane (compositus s. mixtus), • Są nieowłosione i zwykle umiejscowione w skórze nieowłosionej dłoni, podeszwowej stronie stóp, w okolicy otworów naturalnych (stałe narażenie na urazy, profilaktyczne usunięcie w granicach niezmienionych tkanek), • Często występujące u dzieci znamię Spitz, zw. czerniakiem młodzieńczym (naevus juvenilis) nie stanowi dla nich zagrożenia, ale przetrwałe może być podłożem rozwoju nowotworu - usuwane w zdrowych granicach przed okresem pokwitania, • Wszelkie znamiona barwnikowe ulegające zmianom lub narażone na drażnienie powinny być usuwane z odpowiednim marginesem (0,5-1 cm) i zawsze przesyłane do badania histologicznego (różnicowanie z lentigo maligna lub melanoma malignum).

  13. Zapalenie warg gruczołowe (cheilitis glandularis) • Na podłożu zaburzeń rozwojowych- w obrębie czerwieni wargowej znajdują się przemieszczone gruczoły ślinowe, które przez stałe wydzielanie śliny, drażnienie i często występujące odczyny zapalne może prowadzić do przemiany nowotworowej. • Leczenie- wycięcie przemieszczonych gruczołów ślinowych

  14. Zapalenie warg śródmiąższowe kiłowe (cheilitis interstitialis luetica) • Nierównomierne zgrubienie całej wargi często bez cech zapalnych oraz charakterystyczne zabarwienie w kolorze wędzonej szynki, • Na części śluzowej mogą występować pęknięcia, rumienie, nierówności, a czasem powierzchowne kilaki, które niekiedy ulegają owrzodzeniu, • Leczenie- przeciwkiłowe - w odpowiednim czasie chirurgicznie usuwa się blizny

  15. Rogowacenie czerwone Queyrata (erythroplasia vel erythroplakia Queyrata) • Zaczerwieniona, błyszcząca plama lub guzek na błonie śluzowej policzków, na języku albo wardze, • Histologicznie- zgrubienie i rogowacenie nabłonka, • Nieleczona zmiana może przejść w raka kolczystkomórkowego • Leczenie - chirurgiczne usunięcie zmiany lub za pomocą elektrokoagulacji (ew. krioterapii)

  16. Brodawczak (papilloma) • Brodawka na wargach, błonie śluzowej podniebienia i dna jamy ustnej, policzkach oraz języku, • Może osiągnąć duże rozmiary i występować w postaci pojedynczego wykwitu lub częściej mnogich zmian (brodawczakowatość- papillomatosis) • Leczenie - usunięcie zmiany w granicach zdrowych tkanek, - proste zszycie lub, w razie potrzeby, zastosowanie przeszczepu śluzówki lub skóry - można rozważyć krioterapię

  17. Owrzodzenie (ulceratio) • Czynniki wywołujące: uraz zadany zębami, ostre brzegi protez, wypełnień itp. • Mogą prowadzić do przemiany nowotworowej lub być pierwotnym nowotworem, • Leczenie- przyczynowe; o ile zmiana nie wygoi się w ciągu 7 dni należy pobrać materiał do badania histologicznego, a następnie leczyć w zależności od ustalonego rozpoznania; owrzodzenia należy wyciąć w całości z marginesem ok..0,5-1 cm i posłać do badania mikroskopowego

  18. Rogowacenie białe (leukoplakia) • Stan wynikający z zaburzeń prawidłowej regeneracji i rogowacenia nabłonka jamy ustnej, • Etiologia: drażniące czynniki miejscowe- palenie papierosów, nawyk przygryzania policzków, bruksizm, czynniki jatrogenne, prądy galwaniczne, używki; czynniki ogólne- niedobór witamin (gł. zespołu B,A), żelaza, niedokrwistości, zaburzenia wewnatrzwydzielnicze, • Najczęściej u mężczyzn (94,4%), gł. palaczy papierosów między 40 a 50 r.ż., • Postać ograniczona lub rozlana, • Najbardziej typowo wykwity umiejscawiają się na policzkach (48,9%), w dnie jamy ustnej, rzadziej na podniebieniu, wyrostkach zębodołowych, wargach.

  19. Rogowacenie białe (leukoplakia) Podział wg Thomy (w zależności od stopnia zaawansowania) Iº - zmętnienie nabłonka IIº - białawe opalizujące zmiany IIIº - wyniosłe, twarde białawe tarczki z rozpadlinami i nadżerkami IVº- białawe wyrośla brodawkowate z rozpadlinami i nadżerkami oraz otoczką zapalną Podział kliniczny: • Leukoplakia brodawkowata (verrucosa) • Leukoplakia wrzodziejąca (exulcerans)

  20. Rogowacenie białe (leukoplakia) • Stopień III i IV to właściwe stany przedrakowe (mikroskopowo rozrost warstwy powierzchownej i kolczystej nabłonka) • Leczenie leukoplakii I i II stopnia- usunięcie czynników drażniących, metali, sanacja jamy ustnej; miejscowo- środki przeciwzapale oraz ogólne z zespołem witamin A, B2, PP i B complex; zaleca się dietę niedrażniącą i pełnowartościową ze szczególnym uwzględnienim białek i witamin • Leczenie leukoplakii III i IV stopnia- chirurgiczne usuniecie zmian z marginesem; kriochirurgia, rzadziej elektrokoagulacja, laser.

  21. Liszaj płaski Wilsona (lichen planus Wilsoni) • Rumieniowe grudki zlewające się w formie koronki na śluzówce policzków, obrączki, czy tarczki na języku, • Zwykle na podłożu neurogennym, często u kobiet w wieku przekwitania, • Zezłośliwienie- 0,5%, • Leczenie- wit. zespołu B, PP, kortykosteriody, leki uspokajające.

  22. Zaspół Plummera-Vinsona (syndroma Plummer-Vinsoni) • Występuje na skutek niedoboru Fe, • Charakteryzuje się niedokrwistością, niedokwaśnością, brakiem łaknienia i zanikiem błony śluzowej jamy ustnej oraz gardła, • Przeważnie kobiety, skutek nieprawidłowego odżywiania się, • Leczenie- wit. Zespołu B, PP, preparaty Fe.

  23. Rozpoznawanie Każda wizyta u stomatologa jest dobrą okazją do przeprowadzenia algorytmu diagnostycznego: • Wywiad, badanie przedmiotowe, ocena węzłów chłonnych, • Mikroskopowa weryfikacja tkanek (biopsja) z ogniska o okolic guzów (BAC), • Przy podejrzeniu nowotworu- tomografia komputerowa obszaru, • Przy naciekaniu szczęk- pantomogram żuchwy/szczęki, • Zmienione węzły chłonne szyi- ultrasonografia szyi i BAC węzłów, • RTG klatki piersiowej, • Podejrzenie przerzutów- USG jamy brzusznej.

  24. Pobieranie materiału do badań histopatologicznych • Wycinek tkankowy • Najprostszy sposób uzyskiwania materiału tkankowego ze zmian leżących powierzchownie i łatwo dostępnych, • W znieczuleniu miejscowym nożem lub specjalnymi szczypcami należy pobrać klinowaty wycinek z granicy tkanek zmienionych i niezmienionych tak, aby znalazło się w nim kilka warstw tkankowych, • Pobrane tkanki umieszcza się w szczelnie zamykanym naczyniu szklanym i zalewa 10% wodnym roztworem formaliny, • Tak zabezpieczony materiał z danymi pacjenta oraz opisem zmiany (choroby) należy przesłać do wyspecjalizowanej pracowni histopatologicznej, • Powstałą ranę należy zaszyć.

  25. Pobieranie materiału do badań histopatologicznych • Punkcja wiertarkowa • Wymaga posiadania wiertarki stomatologicznej z prostnicą (kątnicą) oraz specjalnych rurowych wierteł-dryli, • Tą metodą daje się pobrać materiał z głębszych warstw tkankowych, z kości, z zatok szczękowych, tworów torbielowatych.

  26. Pobieranie materiału do badań histopatologicznych • Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (BAC) • materiał jest pobierany przez aspirowanie tłokiem do strzykawki przez wkłutą w głąb zmiany igłę iniekcyjną, • Pozwala na uzyskanie materiału ze zmian głębiej leżących, trudno dostępnych: gruczołów, zmian leżących śródmięśniowo, śródkostnie, • To badanie dostarcza niewielkiej ilości materiału (cytologia), wymaga wprawy w pobieraniu (pewności, że igła jest wkłuta w miąższ guza) oraz wyspecjalizowanej pracowni histopatologicznej, niekiedy zastosowania aparatury RTG.

  27. Radioterapia • Ocena uzębienia przed radioterapią: • Działanie ubocznym radioterapii budzącym największą obawę jest martwica kości. Większość pacjentów, u których rozwinęło się to powikłanie, miało podczas radioterapii zachowane zęby. Klinicysta powinien podjąć decyzję odnośnie usunięcia zębów przed naświetlaniem. • STAN POZOSTAŁEGO UZĘBIENIA- wszystkie zęby o wątpliwym rokowaniu powinny być usunięte przed radioterapią. • PROZDROWOTNA ŚWIADOMOŚĆ PACJENTA – u pacjentów z doskonałą higieną i stanem zdrowia jamy ustnej powinno zostawić się tak dużo zębów, jak to możliwe. • PILNA RADIOTERAPIA – może brakować czasu na sanację jamy ustnej. Stomatolog może wybrać utrzymanie zębów, ale musi ściśle współpracować z pacjentem w trakcie i po radioterapii. • OBSZAR NAPROMIENIOWANIA – im więcej ślinianek i kości obejmuje pole naświetlania, tym cięższe będą objawy kserostomii i uszkodzenia unaczynienia kośćca. • DAWKA PROMIENIOWANIA – im wyższa dawka, tym cięższe uszkodzenia tkanek.

  28. Radioterapia • Przygotowanie uzębienia do radioterapii i postępowanie po naświetlaniach: • profilaktyka, zastosowanie fluoru, wygładzenie guzków, zakaz picia alkoholu i palenia papierosów - przed radioterapią. • 10 razy/dobę płukanie roztworami soli, 2 x dziennie płukanie r-rem chlorheksydyny, w wypadku wzrostu Candida albicans zastosowanie nystatyny / klotrimazolu, wykonywanie ćwiczeń na mięśnie żwacze - w trakcie leczenia. • Wizyty kontrolne u stomatologa raz na 3-4 miesiące – po skończonej radioterapii

  29. Radioterapia • Metody wykonywania ekstrakcji przed radioterapią: • zęby powinny być usuwane chirurgicznie z wytworzeniem płata i usunięciem koniecznej tkanki kostnej. Zaleca się stosowanie antybiotyków. • Odstęp czasu pomiędzy ekstrakcją a początkiem radioterapii: • kiedy tkanki wystarczająco wygoją się, można rozpocząć napromienianie. Tradycyjnie zaleca się odstęp 7-14 dni między ekstrakcją a radioterapią.

  30. Chemioterapia • Wpływ na błonę śluzową jamy ustnej: • Wiele chemioterapeutyków redukuje normalne tempo obrotu komórek nabłonka jamy ustnej, co klinicznie objawia się bolesnymi, rumieniowatymi i wrzodziejącymi zmianami powierzchni śluzówki jamy ustnej. Ulegają one samoograniczeniu i zagojeniu w ciągu 2-3 tygodni po zaprzestaniu podawania. • Wpływ na florę bakteryjną jamy ustnej: • Działanie immunosupresyjne, głębokie zmiany we florze jamy ustnej mogące prowadzić do bakteriemii – antybiotykoterapia. • Ogólne postępowanie stomatologiczne: • Postępowanie stomatologiczne, które należy wdrożyć rutynowo, powinno obejmować profilaktykę, fluoryzację i usunięcie kamienia nazębnego. Zęby nie nadające się do leczenia należy usunąć. Po chemioterapii należy brać pod uwagę liczbę płytek (> 50 000/mm³) i poziom białych ciałek (>2 000/mm³)- niebezpieczeństwo krwawień i zakażeń.

  31. Profilaktyka nowotworowa • W przypadku planowanych naświetlań i chemioterapii należy wykonać wszelkie zabiegi przed rozpoczętym leczeniem. • Zęby tkwiące w masie guza nowotworowego, zwłaszcza złośliwego, nie powinny być usuwane, ponieważ może wówczas dojść do rozsiewu komórek nowotworowych i przyspieszenia procesu przerzutowego.

More Related